"Zandstralen"

Vroeger werd er veel gewerkt met natuurlijk kwartszand. Het woord zandstralen is hier van afgeleid. Tegenwoordig is duidelijk geworden dat blootstelling aan inhaleerbaar kristallijn kwartsstof gedurende activiteiten zoals zandstralen serieuze gezondheidsproblemen met zich meebrengt in de vorm van een ademhalingsziekte die silicose genoemd wordt.

In Nederland en vele andere landen is het inmiddels verboden om te stralen met straalmiddelen die meer dan 1% vrij kwarts bevatten. Straalmiddel gemaakt van kwartszand bevat over het algemeen meer dan 90% vrij kwarts, vaak zelfs meer dan 95%.

Tijdens het zandstralen breken de zandkorrels uiteen in zeer kleine deeltjes van minder dan 5 micron (µ). Deze deeltjes worden geïnhaleerd, komen vast te zitten in de longen en veroorzaken zo ademhalingsproblemen, silicose (stoflongen) en mogelijk zelfs longkanker.

Een goede kwaliteit straalhelm met gefilterde luchttoevoer wordt verondersteld voldoende bescherming te bieden. Niets is echter minder waar. Gedurende het zandstralen blijven grote hoeveelheden fijnstof hangen in de atmosfeer. Een kristallijn kwartsdeeltje van 2 microns (µ) valt slechts met een snelheid van 1 meter per 24 uur in windstille condities. Dit houdt in dat de stofdeeltjes gedurende lange tijd onzichtbaar in de lucht aanwezig blijven zelfs als het zandstralen al lang is gestopt.

Als de straler om wat voor reden dan ook even moet stoppen en zijn helm afzet dan zal een grote hoeveelheid fijn kwartsstof zich verzamelen in de helm. Als de straler dan weer zijn helm weer opzet dan ademt hij juist een enorme dosis kwartsstof in i.p.v. de bescherming te krijgen die hij zou mogen verwachten.
De risico's voor de mensen in de omgeving zijn zo mogelijk nog groter. Denk bijvoorbeeld aan andere arbeiders in de buurt of op kantoor. De stofwolken worden door de wind verspreid en deze mensen hebben helemaal geen bescherming.

De afgelopen jaren hebben veel landen wetten aangenomen die het gebruik van zand als straalmiddel verbieden. In Nederland is dit stralen met kwartszand al verboden sinds 1957 en i.p.v. zandstralen spreekt men tegenwoordig dan ook van gritstralen of gewoon van stralen.

Er bestaan voldoende hoogwaardige alternatieve straalmiddelen voor eenmalig gebruik: bijvoorbeeld aluminium silicaat (slak), Olivine en Red Garnet. Al deze straalmiddelen bevatten veel minder dan de toegestane 1% vrije kwarts.